1. Maʼlumotni tekshiring:
Mahsulot yoki xizmatni sotib olishdan oldin uning tarkibi, ishlab chiqaruvchisi va foydalanish muddati haqida to‘liq maʼlumot oling.
Sertifikatlangan va litsenziyalangan mahsulotlarni tanlang.
2. Narxlarni solishtiring:
Bir xil mahsulot yoki xizmatning narxlarini bir nechta savdo do‘konida yoki veb-saytda solishtiring. Bu eng yaxshi narxni topishga yordam beradi.
Chegirmalar yoki maxsus takliflarga aldanmang, ularni ehtiyotkorlik bilan tekshiring.
3. Kafolatni oling:
Kafolat (garantiya) shartlarini to‘liq o‘qib chiqing. Qanday sharoitlarda mahsulotni qaytarish yoki almashtirish mumkinligini bilib oling.
Kafolat hujjatlarini va sotib olish kvitansiyasini saqlab qo‘ying.
4. Huquqlaringizni biling:
Isteʼmolchilarning huquqlari bo‘yicha qonunlarni o‘rganing. O‘zbekistonda "Isteʼmolchilarning huquqlarini himoya qilish to‘g‘risida"gi qonun mavjud.
Agar huquqlaringiz buzilgan bo‘lsa, isteʼmolchilar huquqlarini himoya qilish jamiyatlari federatsiyasi “murojaat uchun 1091”ga yoki mahalliy sudga murojaat qiling.
5. Firibgarlardan ehtiyot bo‘ling:
Shubhali yoki litsenziyasi yo‘q sotuvchilardan mahsulot sotib olmang.
Onlayn xarid qilishda tasdiqlangan va ishonchli veb-saytlardan foydalaning. To‘lovlarni faqat xavfsiz usullar bilan amalga oshiring.
6. Shikoyat qilishdan tortinmang:
Agar mahsulot yoki xizmat vaʼda qilinganidan farq qilsa, sotuvchidan sifatli mahsulot yoki xizmat talab qiling.
Shikoyat qilishda dalil (kvitansiya, kafolat hujjati yoki surat) taqdim etishni unutmang.
7. Moliyaviy rejangizni kuzatib boring:
Sotib olishdan oldin o‘zingiz uchun kerakli va keraksiz mahsulotlar ro‘yxatini tuzing.
Moliyaviy imkoniyatlaringizdan oshib ketadigan xaridlardan saqlaning.
8. Sog‘liq va xavfsizlikni ustuvor qo‘ying:
Oziq-ovqat mahsulotlarining ishlab chiqarilgan sanasi va yaroqlilik muddatini tekshiring.
Bolalar uchun mahsulot yoki o‘yinchoq sotib olishda xavfsizlik standartlariga eʼtibor bering.
9. Savdo markazlarida hushyor bo‘ling:
«Tezda xarid qiling» yoki «so‘nggi taklif» kabi bosim o‘tkazuvchi usullarga aldanmang.
Mahsulotni yaxshi ko‘rib chiqing, u xarid qilishga arziydimi yoki yo‘q.
10. Jamiyatlarga qo‘shiling:
Isteʼmolchilarning huquqlarini himoya qilish jamiyatiga qo‘shilib, o‘z tajribangiz va muammolaringizni boshqalar bilan baham ko‘ring.
Ushbu jamiyatlar sizni kerakli maslahatlar va huquqiy yordam bilan taʼminlaydi.
Eslatma:
Isteʼmolchi sifatida siz faqat xaridor emassiz, balki o‘z huquqlaringizni himoya qiluvchi shaxs ham hisoblanasiz. Hushyorlik va huquqiy bilim sizni ko‘plab muammolardan himoya qiladi!
O‘zbekiston iste’molchilar huquqlarini himoya qilish jamiyatlari federatsiyasi Navoiy viloyat hududiy birlashmasi huquqiy himoya sektor boshlig‘i Shaxobiddin Rajabov.